Phần đông người Việt Nam học Anh ngữ đều muốn học thế nào cho mau có kết quả, học thế nào để trong một thời gian ngắn, sáu bảy tháng hoặc một năm, đã có một vốn Anh ngữ kha khá.

Chính vì vậy mà từ ngày có phong trào học Anh ngữ ở nước ta, phát sinh từ một hoàn cảnh lịch sử và xã hội đặc biệt, các trường, các lớp dạy Anh ngữ được mở ra rất nhiều và đều quảng cáo là dạy có kết quả mau chóng, thậm chí có trường không ngại “cam đoan” rằng chỉ học trong ba tháng, học viên đã có thể “nói và viết Anh ngữ thông thạo để đi làm”. Hầu hết các trường đều có một chương trình tương tự, được chia ra làm ba cấp: sơ cấp, trung cấp và cao cấp, với thời gian mỗi cấp là vài tháng. Và người ta gọi đó là học “cấp tốc”.

Lối học cấp tốc này hay hay dở, kết quả có thực như lời quảng cáo hay không và học viên hết chương trình cấp tốc có thể sử dụng Anh ngữ của mình vào những việc gì? Điều đó chúng tôi xin nhường cho bạn đọc xét đoán. Chỉ xin nói ngay rằng chúng tôi không chủ trường ở đây một lối học “cấp tốc” nữa mà trái lại rất mong các bạn học Anh ngữ hãy có một tinh thần học hỏi “trường kỳ”, quyết tâm theo đuổi tới tận cùng mà không quan tâm đến thời gian dài hay ngắn, không làm như người leo núi bước được một bước đã ngoái cổ lại xem mình đã leo được mấy bước.

Tôi thường nói với các bạn học sinh rằng phải quan niệm việc học một ngoại ngữ dù là Anh, Pháp hay bất cứ một thứ tiếng nào khác – như một cái “voyage hay sans retour”, một cuộc đi không hẹn ngày về, đã tiến tới là không bao giờ quay đầu trở lại. Chúng ta đừng nghĩ rằng Anh ngữ khó hay dễ, học mau biết hay chậm biết, mà chỉ nên quan niệm rằng đã học thì phải học đều và học mãi, lúc nào nó giỏi là giỏi, đừng bao giờ sốt ruột là mình đã giỏi hay chưa.

Nhưng làm thế nào để học mà không sốt ruột, học đều và học mãi mà vẫn thấy khoái? Đặt câu hỏi này tức là nói đến vấn đề phương pháp. Căn cứ vào kinh nghiệm cá nhân, tôi xin đề nghị với các bạn một phương pháp mà tôi tin rằng nếu áp dụng đúng, sẽ đem lại những kết quả thật khả quan mà chính các bạn không ngờ trước được. Phương pháp này đòi hỏi nhiều kiên nhẫn và công phu, nhưng cái thích thú, cái “khoái” của nó chính là ở những kết quả mà nó đem lại, khiến người đọc thấy mình “giỏi lúc nào không biết”.

Trước hết, đã học Anh ngữ thì phải nhắm cái mục tiêu vô hình là có thể “nghĩ bằng tiếng Anh” chứ không phải nghĩ bằng tiếng Việt rồi mới tìm chữ dịch ra. Muốn đạt tới mục đích này thường chỉ có 2 cách: một là học Anh ngữ từ nhỏ để trở thành một người English-educated tức là một người được đào tạo trong nền văn hóa Anh; hai là phải sống chung đụng với người Anh-Mỹ thường ngày. Nhưng đó không phải là trường hợp của đa số chúng ta vì chúng ta không học tiếng Anh từ nhỏ và cũng không sống chung với người Anh-Mỹ thường ngày: thỉnh thoảng gặp một ông hay một bà hỏi “Good morning how are you” có ăn thua gì đâu! Các trường dạy Anh ngữ ở đây đều có mướn giáo sư Anh-Mỹ “luyện giọng” cho học viên nhưng luyện giọng hay luyện nghe cũng chỉ là phụ mà “luyện nói” mới là phần căn bản. Mà muốn luyện nói thì trước hết phải “luyện nghĩ” đã Để đạt tới trình độ “nghĩ” và “nói” Anh ngữ cho thạo và đúng, phương pháp học chắc chắn hơn cả là phương pháp “nhập tâm” đặt trên nguyên tắc “nhắc đi nhắc lại”.

Phương pháp nhập tâm (assimilation) là phương pháp đã được hãng Assimil ở Pháp áp dụng trong các sách và đĩa dạy ngoại ngữ của họ (cái tên Assimil là do chữ assimilation mà ra). Nguyên tắc căn bản của phương pháp này là sự “nhắc đi nhắc lại” mà không hề cố ý học thuộc lòng. Tôi lấy thí dụ mỗi buổi sáng bạn đều vặn máy thu thanh và sáng nào chương trình cũng mở đầu bằng một bản nhạc. Bản nhạc ấy ngày nào cũng nhắc đi nhắc lại bên tai bạn tất nhiên một ngày kia bạn sẽ thuộc mà không hề cố ý học. Nay nếu bạn áp dụng nguyên tắc “nhắc đi nhắc lại” này vào việc học Anh ngữ, để nhắc đi nhắc lại mãi một câu mà bạn phải học, tất nhiên cái câu ấy phải “nhập” vào thâm tâm của bạn để đến khi nào bạn cần phải nói đến nó thì nó sẽ tự động từ trong thâm tâm bạn mà bật ra.

Sự nhắc đi nhắc lại sẽ giúp chúng ta “Anh hóa” được cái phản ứng tự nhiên của mình để khi nói tiếng Anh mình có thể nói đúng tiếng Anh, chứ không phải là tiếng Việt dịch từng chữ ra Anh ngữ, cũng như bạn đã dịch câu “Ừ, cô ta không đẹp” ra “Yes, she is not beautiful” trong khi phải nói là “No, she isn’t” mới đúng.

Phương pháp nhập tâm gồm có 2 phần: phần thứ nhất là Đọc, phần thứ nhì là Dịch. Phần Đọc chia làm hai giai đoạn: Đọc để hiểuĐọc để nhập tâm. Phần Dịch chia làm bốn giai đoạn: Dịch viết, Dịch đọc, Dịch nhìn Dịch nghe. Về phần đọc, trước hết là đọc để hiểu tức là công việc ta vẫn phải làm khi học một bài Anh ngữ nào. Ta phải hiểu những tiếng mới trong bài, những thành ngữ lạ, cách dùng tiếng và đặt câu, chi tiết văn phạm, ý nghĩa từng câu và đại ý toàn bài. Nhưng đó chỉ là giai đoạn thứ nhất. Nhiều bạn khi đã hiểu xong bài rồi liền kể như mình đã “học xong” bài ấy, và lấy làm ngạc nhiên khi giáo sư hỏi đến lại không nhớ được những câu đã học và tự hỏi: “Quái cái đó mình có học rồi mà!”

Để tránh tình trạng học rồi mà không nhớ, bạn hãy cố gắng thêm chút nữa: Đọc để nhập tâm. Khi đã hiểu một câu trong bài rồi, bạn hãy đọc câu đó lên thật lớn tiếng, rồi gấp sách lại và cứ câu đó mà nhắc đi nhắc lại mãi bốn năm lần là ít, chín mười lần càng tốt. Nhưng nhớ là phải đọc lớn tiếng và không nhìn vào sách. Đọc thật lớn tiếng và đọc đi đọc lại nhiều lần mỗi câu trong bài mà không nhìn vào sách, đó là cái bí quyết để luyện nghĩ bằng tiếng Anh. Đến khi có dịp cần phát biểu một ý kiến giống một câu nào đó đã học, chắc chắn bạn sẽ có thể nói được câu ấy ngay, nói một cách “ô tô ma tích” (Automatic) mà không cần phải nghĩ để tìm chữ.

Nhưng có một điều là dù bận công việc thế nào đi nữa bạn cũng phải để ra mỗi ngày một ít thời giờ để học như vậy. Nhiều càng hay nhưng ít nhất cũng phải nửa giờ đồng hồ – chỉ để đọc như vậy thôi. Những bạn từ trước đến nay chưa bao giờ học theo lối này hãy thử áp dụng một phen xem sao. Tôi tin rằng trong vòng sáu tháng, bạn sẽ thấy cái “ăng lê” của bạn nó khác bây giờ nhiều lắm.

Nay nói phần Dịch của phương pháp nhập tâm. Phầy này còn đòi hỏi nhiều kiên nhẫn hơn nữa, nhưng cũng đem lại những kết quả thích thú hơn. Phần Dịch chia làm bốn giai đoạn: dịch viết, dịch đọc, dịch nhìn, và dịch nghe.

1. DỊCH VIẾT

Mỗi khi đọc xong một bài Anh ngữ theo cách đã trình bày ở trên, bạn hãy lấy một quyển vở riêng và chịu khó dịch bài ấy ra Việt ngữ. Khoảng một tuần sau bạn hãy lấy bản Việt đó dịch ra Anh ngữ. (Cố nhiên là trong khi dịch bạn không được nhìn vào bài tiếng Anh trong sách).

Khi dịch xong bạn hãy mở sách ra đối chiếu bài dịch của mình với nguyên bản Anh ngữ trong sách xem mình dịch sai những chỗ nào. Chắc chắn là lần đầu tiên sẽ có nhiều lỗi. Nhưng bạn đừng vội nản chí. Để vài ngày sau bạn lại dịch bài tiếng Việt đó qua tiếng Anh một lần nữa và lại đối chiếu xem còn chỗ nào sai không. Nếu còn sai nhiều tức là bạn chưa đọc bài đó kỹ. Vậy bạn hãy đọc những câu mà bạn còn “vấp” lại năm bẩy lần nữa, rồi qua vài ngày sau lại dịch từ Việt sang Anh một lần thứ ba. Cứ như vậy cho tới khi nào bài dịch của bạn đúng hẳn với bài Anh ngữ trong sách khi ấy mới là xong giai đoạn dịch viết.

2. DỊCH ĐỌC

Một tuần sau bạn lại lấy bản dịch Việt ngữ ra để dịch qua Anh ngữ, nhưng lần này bạn không phải viết ra nữa mà chỉ đọc thôi. Nghĩa là bạn đọc một câu tiếng Việt rồi dịch miệng ngay sang tiếng Anh, câu nào không trôi bạn mở sách ra xem lại. Và cứ như vậy mà dịch cho hết bài.

Nên nhớ trong khi dịch viết, gặp câu nào bí, bạn hãy đánh dấu để khi dịch đọc bạn sẽ chú trọng đến những câu ấy hơn.Trong khi dịch đọc, bạn cũng nên luôn luôn đọc thật lớn tiếng vì chỉ đọc lớn tiếng mà giúp bạn phát âm cho quen để khi nói không ngượng.

3. DỊCH NHÌN

Một tuần hoặc mười ngày sau khi dịch đọc bạn sẽ qua giai đoạn dịch nhìn. Nghĩa là cũng bản dịch Việt ngữ đó, bạn chỉ nhìn từng câu rồi dịch lớn tiếng ra Anh ngữ. Nói một cách khác là trong giai đoạn này mắt bạn nhìn câu tiếng Việt nhưng miệng bạn sẽ nói câu tiếng Anh vậy.

Những câu nào dịch còn ngập ngừng chưa được trôi chảy bạn sẽ mở sách ra coi lại sau khi đã cố nhớ mà không nhớ ra. Nhưng tôi tin rằng nếu bạn đã học mấy giai đoạn trên thật kỹ càng, thì nhất định tới giai đoạn này bạn sẽ không thấy khó khăn nữa. Hơn thế chính bạn sẽ lấy làm lạ tại sao mình lại dịch được một cách dễ dàng như vậy. Đó là cái kết quả đương nhiên của tất cả những cố gáng trước, một kết quả “không chạy đi đằng nào được”. Và khi đạt được mức dịch nhìn rồi thì qua giai đoạn chót bạn nhất định phải thành công.

4. DỊCH NGHE

Đây là giai đoạn chót của phương pháp nhập tâm. Tới giai đoạn này bạn cũng lấy bản Việt ngữ nói trên, nhờ một người khác đọc từng câu để bạn “thông dịch” Anh ngữ. Khi người đó đọc vừa dứt một câu tiếng Việt khi bạn nói ngay câu tiếng Anh đó. Bạn sẽ lấy làm kinh ngạc khi thấy mình đạt được một kết quả “phi thường”. Và cái người đọc tiếng Việt giùm bạn còn kinh ngạc hơn khi thấy trước mặt mình một cây “Ăng lê” xanh rờn! Nhưng thật ra thì không có cái gì là phi thường cả.

Đó chỉ là một kết quả hợp lý của một phương pháp hợp lý mà thôi. Bạn để ý thấy ở trên tôi vừa viết là khi nghe đọc câu tiếng Việt, bạn sẽ nói được câu tiếng Anh ngay. Tôi dùng chữ nói mà không dùng chữ dịch nữa, vì tới giai đoạn này, thật sự bạn không còn dịch nữa. Bạn nghe câu tiếng Việt và nói câu tiếng Anh như cái máy, vì bạn đã “nghĩ được bằng tiếng Anh” và đó là cái mục tiêu mà chúng ta đã nhắm từ lúc đầu vậy.

Cái “khoái” của phương pháp nhập tâm là đã học thì nhất định phải có kết quả mà là một kết chắc chắn chứ không phải cái kết quả lơ mơ của những lớp học “cấp tốc”. Còn gì thú bằng khi nghe một câu tiếng Việt mình có thể nói ngay câu ấy bằng tiếng Anh, không phải ngập ngừng suy nghĩ, vì Ăng lê ở trong bụng khi đó nó tuôn ra như gió.

Nhiều bạn học sinh, khi nghe tôi đề nghị nên học Anh ngữ theo phương pháp này, đã tỏ ý ngại ngùng vì nó đòi hỏi nhiều công phu và thời giờ quá, nhất là mỗi câu học cứ phải nhắc đi nhắc lại nhiều lần, sợ rằng hàng xóm nghe thấy họ sẽ cười mình là lớn đầu rồi mà có một câu, cứ lải nhải học đi học lại hoài.

Thú thật là ngày xưa khi mới bắt đầu học Anh ngữ và áp dụng phương pháp này, tôi cũng gặp một tình trạng như thế. Bên cạnh nhà tôi có một cô gái, và đêm đêm nghe thấy tôi lên giọng đọc đi đọc lại mãi những câu như “My tailor is rich” hay “Our doctor is not good” thì cô ta bảo với lũ em tôi rằng: “ông anh chúng mày học có dăm ba chữ Ăng lê mà tối nào cũng gào lên cho hàng xóm biết làm như ta đây le lắm.”

Những lời bình phẩm đó, dù là của một người đẹp, đã không làm cho tôi nản chí. Tôi cứ tiếp tục học như thế hết bài này qua bài khác, hết cuốn sách này qua cuốn sách khác, hết năm này qua năm khác. Và cái kết quả mà tôi gặt hái được đã làm cho tôi gần như sống thêm một cuộc đời nữa vậy. Các bạn trẻ đang học Anh ngữ, nếu đã định học cho đến nơi đến chốn, cũng nên có một tinh thần lì lợm như vậy thì mới có thể vượt qua những trở ngại lúc đầu. Nói tóm lại là đã học Ăng lê thì cũng phải “phớt tỉnh như Ăng lê”, dù bên hàng xóm có người đẹp đang cười thầm.

Ở các hội nghị quốc tế, có những thông dịch viên vừa nghe dịch như cái máy. Họ có hai ống nghe mắc vào hai tai để nghe một đại biểu hò hét trên diễn đàn bằng tiếng Pháp chẳng hạn và tai vừa nghe miệng vừa dịch luôn ra tiếng Anh cho các đại biểu không biết tiếng Pháp nghe. Những đại biểu này cũng có hai cái ống mắc vào tai để nghe dịch ra Anh ngữ những lời hùng biện bằng Pháp ngữ của diễn giả. Những thông dịch viên chuyên môn của Đại Hội Liên Hiệp Quốc chẳng hạn là những nhân tài ăn lương không kém một bộ trưởng. Nhưng cái tài của họ cũng chỉ là kết quả của công phu luyện tập lâu dài, sự thiên bẩm chỉ có phần nào thôi.

Chúng ta học Anh ngữ, tuy không phải ai cũng nhắm mục đích trở thành những cái máy dịch ở Liên Hiệp Quốc, nhưng ít nhất cũng phải làm thế nào để nói được những điều mình muốn nói một cách trôi chảy và đúng đắn. Để đạt tới mục đích này, phương pháp “nhắc đi nhắc lại” chính là đường lối duy nhất cho chúng ta. Các bạn cứ thử tưởng tượng từ lúc đầu học với những câu rất ngắn và dễ như “This is a chair” hay “The book is on the table” qua giai đoạn học những bài trình độ trung bình tương tự như những bài học Anh ngữ của đài phát thanh cho đến lúc bạn đọc những tác phẩm lớn của nền văn học Anh-Mỹ mà lúc nào bạn cũng áp dụng lối học nhắc đi nhắc lại như tôi đã trình bày thì nhất định phải có một ngày nào đó bạn sẽ cảm thấy mình sống thêm một cuộc đời nữa.

Vậy ngay từ hôm nay, bạn hãy áp dụng phương pháp nhập tâm với bất cứ một học liệu nào mà bạn đang học trong chương trình của bạn dù là Direct Method, English For Today, English by Radio hay một cuốn sách nào mà bạn đang đọc. Phương pháp nhập tâm có thể áp dụng cho mọi trình độ, người mới học nên áp dụng ngay từ đầu, người đang học áp dụng cũng không muộn, và người học đã lâu rồi cũng nên áp dụng để tiến bộ hơn nữa.

Trần Nhã

(Visited 13 times, 1 visits today)